Санаий силослар бир макъсатнен - джыйма материалларны сакъламакъ ве оларны талапкъа коре ишанчлы шекильде чыкъармакъ ичюн махсус япылгъан. Лякин цемент заводларында, электрик станцияларында, ашайт малларыны ишлемек ичюн объектлерде ве химиявий махсулатлар чыкъаргъан ерлерде чыкъарувнынъ бозукълыгъы даима эксплуатацион меселе оларакъ къалмакъта. Маддий акъмакъ токътай. Ишлеп чыкъарув явашлай я да токътай. Ве къарышмакъ ичюн техник хызмет группалары чагъырыла.
Оптовый къатты мадделернен чалышув акъкъында муэндислик эдебияты он йыллар девамында бошатувнынъ бозукълыгъы механизмлери тасвирленген. Кемерленюв, сычан тешиклери, айырылув ве пекитильмек яхшы анълашылгъан адиселердир. Лякин академик анълав ве амелий къулланув арасындаки бошлукъ кениш къалмакъта. Заводнынъ операторлары реактив къарышувларгъа ишанмагъа девам этелер, чюнки профилактик ятырымлар ичюн къарарлар черчивелери планлаштырылмагъан токътав вакътынынъ икътисадий акъикъатына уйгъун кельмей.
Бу макъале о бошлукъны копюрлей. О, силос чыкъарувнынъ бозукълыгъына себеп олгъан техникий механизмлерни ирише бильген тильде анълата. О, санайы малюматлары ве муэндислик икътисадияты ярдымынен эр бир авале режимининъ икътисадий тесирини микъдарджа эсаплай. Ве о, материал хусусиетлерине, силос геометриясына ве ишлев шараитлерине эсасланып, профилактик къарышувларны къыймет кесмек ичюн къурулышлы къарарлар черчивесини теминлей.
Биринджи болюк: Акъынты физикасы – не ичюн ири къатты мадделер озьлерини сувлу мадделерден фаркълы алып баралар
Бункерлернинъ не ичюн чалышмагъаныны анъламакъ ичюн, башта джыйма къатты мадделернинъ сувлу мадделер олмагъаныны анъламакъ керек. Резервуарда сакълангъан сув, тешик сув юзюнден ашагъы олгъандже, тюбюндеки тешиктен акъып чыкъаджакъ. Акъынтынынъ сурьаты гидростатик басымнен бельгилене, о, теренликке коре арта. Сув ачылгъан ер боюнджа тургъун копюр мейдангъа кетире бильмей, чюнки онынъ молекулаларында кесювге къаршы турмакъ ичюн ички сюртюнме ёкъ.
Оптовый къатты мадделер чешит ола. Данечикли материаллар озь къавийлигини парчачыкълар арасындаки сюртюнмеден ве базы алларда бирлешювден алалар. Силоста къапалы олгъанда, парчачыкълар бири-бирине ве силос диварларына баса. Мадде ичиндеки кергинликлер гидростатик басым киби изотроп дегиль. Олар ёнелишине коре денъише ве силос насыл толдурылгъаны ве ташлангъаны тарихына багълыдыр.
Бу стресс пайлашмасы разряднынъ етишмезлигини анъламакъ ичюн энъ муимдир. Догъру уйдурылгъан силосларда чыкъыштаки кергинликлер материалнынъ ички къавийлигини енъмек ичюн етерли ола ве акъынты пейда ола. Яман лейхалангъан силос я да онынъ лейха диапазонындан тыш олгъан бир ишлев материалында чыкъыштаки кергинликлер материалнынъ къаттылыгъындан эксик ола биле ве акъынты токътай.
Акъынтынынъ арекетини эки ольчюсиз параметр идаре эте. Биринджиси — чыкъыш ольчюсининъ парчачыкъларнынъ колемине нисбети. Къаиде оларакъ, энъ кичик чыкъыш ольчюси парчачыкънынъ энъ буюк колеминден энъ аздан алты-он кере зияде олмакъ керек. Бу нисбеттен ашагъыда парчачыкълар бири-бирине багълана ве материал хусусиетлерине бакъмадан, тургъун кемер мейдангъа кетире.
Экинджи параметр — материалнынъ акъынты функциясыдыр, о, онынъ сынъырсыз сынъырланув къаттылыгъыны силос ичинде кечирген пекитюв кергинлигинен багълай. Акъынты функциясы юксек олгъан, яни басым астында тез къавийлик къазангъан материаллар кемерленювге мейильлидирлер. Акъынты функциясы къыйметлери алчакъ олгъан материаллар къолайджа акъалар, амма сув басув я да айырылув киби башкъа проблемаларгъа мейильли ола билелер.
Экинджи болюк: Биринджи бозукълыкъ режими – Архирование .
Кемерленюв, онъа копюрлев де дейлер, силос чыкъыш ери устюнде материалдан тургъун къуббе пейда олгъанда пейда ола. Кемер юкни ашагъы, чыкъышкъа ёлламакътан зияде, силос диварларына кечире. Кемер устюндеки материал ичине тюшип оламай, чыкъарув токътай.
Эки тюрлю кемерлер пейда ола. Механик кемерлер буюк парчачыкълар я да шекиль тертипсиз олгъан материаллар бири-бирине багълангъанда пейда ола. Парчачыкълар бири-бирини физик джеэттен къапатып, тургъун къурулыш яраталар. Механик кемерлер зиядедже агрегат, агъач сыныкълары я да белли бир данечиклер киби къаба материалларда расткеле. Чезим, адет узьре, розетканынъ колемини арттырмакъ я да бири-бирине багълангъан къурулышны бозгъан алетлерни ерлештирмектир.
Бирлешкен кемерлер дымлыкъ, электростатик кучьлер я да ван дер Ваалс тесирлешювлери себебинден индже парчачыкълар бири-бирине япышкъанда пейда ола. Цемент, копек куль, лимес тозу ве бир чокъ химиявий ара мадделер бирлешкен арекетлерни косьтере. Бирлешкен кемернинъ къавийлиги вакъыт кечтикче арта. Биринджи кере юкленгенде къолайлыкънен акъкъан материал бир афта сакълангъан сонъ арекетсиз ола биле. Бу вакъыткъа багълы кучь къазанмасы узун вакъыт бош тургъан силосларны янъыдан чалыштырмакъ не ичюн айрыджа къыйын олгъаныны анълата.
Кемер япмакъ ичюн энъ муим ольчю — чыкъышнынъ колемидир. Берильген материал ичюн энъ аз чыкъыш ольчюси бар, онынъ тюбюнде кемерлешюв белли, онынъ устюнде исе акъынты мумкюн. Бу минималь ольчюни Дженикенинъ кесюв ульке усулы киби лаборатория сынавларындан къыймет кесмек мумкюн, амма бойле сынавларны мунтазам суретте кечирген осюмликлер аз.
Кемерлешюв пейда олгъанда, аньаневий къарышмаларгъа кемерни бош титретмек ичюн силос диварыны урмакъ, кемерни эльнен сындырмакъ ичюн кириш портларындан штангаларны кирсетмек я да чыкъышкъа ава я да механик вибраторлар къоймакъ кире. Бу усулларнынъ эр бири озюнен хавф кетире, шу джумледен диварнынъ зарарланмасы, персоналнынъ тюшкен материалгъа огърамасы ве бир къач дакъкъадан сонъ янъыдан яратылгъан кемернинъ толу олмагъан йыкъылмасы.
Учюнджи къысым: Экинджи авале режими – Сычан тешиклери
Сычан тешиклери акъынты материалдан тар канал яраткъанда, этрафтаки колем тургъан ерде къалгъанда пейда ола. Канал я да сычан тешиги чыкъыштан юкъарыгъа, материалгъа узана. Шекилленген сонъ, каналдан акъынты девам эте, лякин каналдан тыш материал ич бир вакъыт арекет этмей.
Сычан тешиклери энъ чокъ консолидация вакътында къавийлик къазангъан, амма къавий бирлешюв инкишаф этмеген материалларда расткеле. Силос диварларындаки ве кошелердеки материал озюни тутып ола, акъкъан канал бузулып оламайджакъ тургъун къазыкълар мейдангъа кетире. Вакъыт кечтикче, сычан тешиги канал устюндеки материал ичине тюшкен сайын юкъарыгъа узана биле, амма умумий ресим башкъа джеэттен тургъан джыйма къатты мадделерден кечип, тар бир бору оларакъ къалмакъта.
Сычан тешиклерининъ нетиджеси — джанлы къабилиетнинъ эксильмесидир. Силос колемине коре сексен файыз толу ола биле, лякин тек сычан тешиги ичиндеки материалны чыкъармакъ ичюн ола. Этрафтаки материал олю сакълав вазифесини беджере, ерни ала, амма истисалгъа бир шей къошмай. Ашагъы акъынты джерьянлары джеэтинден силос ичинде эмиетли материал къалса да, бош корюне.
Сычан тешиклери хусусан макрлидир, чюнки онынъ башланувы яваш-яваш ола. Оператор ильк оларакъ, севие ольчюлерине эсасланып, силоснынъ бекленильгенинден тездже бошагъаныны анълай. Сонъра севие косьтергичи чыкъарув темплери эксильгенде материалнынъ бар олгъаныны косьтере. Ниает, сычан тешиги апансыздан йыкъылып, ашагъыдаки донатмаларны басып алгъан буюк колемде материал чыкъара биле.
Сычанларны тешмек ичюн аньаневий къарышмалар ички конуслар къошып, силос тюбюни даа тик конструкциягъа денъиштирмек я да ава тайгъакълары я да механик чалгъыджылар киби акъынтыны тешвикъат этмек ичюн алетлерни къоймакъ ёлунен кутьлевий акъынтыны къозгъамагъа арекет этмекни козьде тута. Бу къарышмаларнынъ эр бири силосны бутюнлей бошатмакъны талап эте, айны шу вакъытта сычан тешиклери бошатмакъны къыйынлаштыра.
Дёртюнджи болюк: Учюнджи гъайып режими – пекитюв ве вакъыт кучюни арттырув
Бункерлерде сакълангъан материаллар сийрек алда тургъан ола. Олар озь агъырлыкълары астында ерлешелер. Олар якъын ердеки донатмалар себебинден титрейлер. Олар арарет девирлерини кечирелер. Ве олар атмосфера шараитине коре дымны озюне алалар я да чыкъаралар. Бу факторларнынъ эр бири вакъыт кечтикче материалнынъ къавийлигини арттыра.
Вакъыт къавийлигининъ артмасы адисеси джыйма къатты мадделернинъ инженерлигинде яхшы весикъалангъан. Биринджи кере юкленгенде къолайлыкънен акъкъан тозгъа бир афта сакълангъан сонъ акъувны башламакъ ичюн эппейи зияде агъырлыкъ керек ола биле. Бир айдан сонъ керекли стресс эки я да учь къат арта биле. Бир йылдан сонъ материал озюни зеррели къатты шей дегиль де, зайыф къая киби алып бара биле.
Вакъыт кучюнинъ къазанылмасы бир къач механизмлер вастасынен олып кече. Дымлылыкъ олгъан материаллар ичюн сув миграциясы вакъыт кечтикче къаттылашкъан парчачыкълар арасында сувлу копюрлер ярата биле. Ириген компонентлери олгъан материаллар ичюн парчачыкъларнынъ тесирлешюв нокъталарында гъайрыдан кристаллизация парчачыкъларны бири-бирине багълай биле. Индже материаллар ичюн парчачыкълар якъын алякъада ерлешкен сайын ван дер Ваалс кучьлери ве электростатик чекишлер даа да эффектив ола.
Вакъыт кучюнинъ къазанылмасынынъ амелий импликациясы шунда ки, сакълав девамлылыгъы бошатув ишанчлылыгъында энъ муим денъишкен шейге чевириле. Эр учь куньде айландырылгъанда ишанчлы шекильде бошатылгъан силос эки афта сакълангъан сонъ бутюнлей чалышмай биле. Лякин бир чокъ объектлер маддий къалув вакътынынъ ич бир тюрлю систематик изленюви олмадан чалышалар. Бункерлер олардаки материалларнынъ вакъыткъа багълы хусусиетлерине коре дегиль де, истисал джедвеллерине коре толдурыла ве бошатыла.
Вакъыт къавийлигини къазанмакъ ичюн профилактик стратегиялар я сакълав муддетини сынъырламакъ, я да материалны онынъ къаттылашувгъа сезимлилигини эксильтмек ичюн денъиштирмекке дикъкъат айыра. Биринджи чыкъышта инвентарь идареси, анбарларда кенъ даркъалгъан олса да, джанлы тюп донатмасы олмадан къазыкъ тюбюнден материалны чыкъармакъ къыйын олгъаны ичюн, силослар ичюн сийрек амельге кечириле. Механик я да пневматик акъынты ярдымджылары сакълав вакътында материалнынъ къарыштырылувыны сакълап ола, бу исе къавийлик арттырувына кетирген парчачыкъларнынъ якъын контактына маниа ола.
Бешинджи къысым: Эр бир авале режимининъ икътисадий нетиджелери
Разряднынъ етишмемеси механизмлери фаркълы олса да, оларнынъ икътисадий нетиджелери бир шекильде ола. Мааш – бу аваленинъ сыкълыгъы, тапылувнынъ кечиктирильмеси ве къарышувнынъ къыйынлыгъынынъ функциясыдыр.
Кемерли вакъиалар, адет узьре, апансыздан ола. Силос огют бермейип, бошатмакъны токътатып ола. Оператор буны деръал анълай, чюнки акъынты косьтергичи сыфыргъа тюше. Ачыкълав кечиктирюви къыскъа. Лякин кемер япмакъ ичюн къарышув чокъ вакъыт силоскъа кирмекни талап эте, чюнки кемер чыкъыш ерден чокъ юкъарыда ерлешкен ола биле. Бир тедбирнинъ фияты хавфсызлыкъкъа азырлыкъ ве ички киришнинъ кереклиги себебинден юксек ола биле.
Сычан тешиклери вакъиалары яваш-яваш инкишаф этелер. Оператор силос озь джанлы къуветини семерели бошатмагъандже, меселени танымай биле, бу вакъытта истисалгъа энди тесир эте. Ачыкъланувнынъ кечиктирильмеси бир къач кунь я да афта ола биле. Сычан тешиклери танылгъан сонъ, сычан тешиги этрафындаки тургъан материалны ёкъ этмек ичюн силосны толусынен бошатмакъ керек ола биле. Бир вакъианынъ фияты тек къарышув дегиль де, чыкъарылмакъ ве я къулланмакъ, я да ташланмакъ керек олгъан материалнынъ къыйметини де къабул эте.
Заман кучь къазанув етишмезликлери экисининъ де хусусиетлерини бирлештире. Башланувы огюнде айтылмай, чюнки о сакълав девамлылыгъына багълы. Авария кемер шеклинде я да истисал талабыны къаршыламакъ ичюн пек алчакъ акъынты шеклинде озьини косьтере биле. Къарышувнынъ къыйынлыгъы сакълав вакътынен арта, чюнки материал къавийлеше ве еринде къалдырмакъ къыйынлаша.
Бир къач силослы типик объект ичюн чыкъарув бозукълыкъларынынъ йыллыкъ фиятыны орта вакъиа фиятыны бекленильген йыллыкъ вакъиаларгъа арттырув ёлунен къыймет кесмек мумкюн. Саа малюматларына коре, профилактик программалар олмагъан объектлерде йылына бир силос ичинде экиден алтыгъадже эмиетли чыкъарув бозукълыгъы ола. Маддий масрафлар, истисал джоюмлары ве эмек кучюни бирлештирсек, орта ольчюли объект ичюн умумий йыллыкъ масрафлар чокъ вакъыт алты-еди ракъамгъа ете.
Алтынджы къысым: Профилактиканынъ лейха ве оператив стратегиялары
Разряднынъ бозукълыгъынынъ огюне кечмек лейхадан башлана. Силоснынъ чыкъыш ери энъ зайыф материалны сакъламакъ ичюн кемерленмесин деп, етерли дереджеде буюк олмакъ керек. Бункернинъ энишлиги воронка акъымы дегиль де, кутьлевий акъымы догъурмакъ ичюн етерли дереджеде тик олмакъ керек. Дивар юзю тегиз олмакъ керек ве бирлешкен материаллар ичюн тот басмагъан челиктен я да ультра юксек молекуляр агъырлыкълы полиэтиленден япылгъан линейкалар керек ола биле.
Янъыдан уйдурмакъ мумкюн олмагъан мевджут силослар ичюн оператив стратегиялар авале хавфыны эксильте биле. Энъ самимий оператив стратегия – бу маддий айланувны идаре этмектир. Яшав вакътыны козетип ве вакъыткъа багълы кучь къазанмасы тенкъидий севиелерге етмегендже бошатылувны планлаштырып, операторлар энъ агъыр авале сценарийлеринден къачынмакъ мумкюнлер.
Экинджи оператив стратегия – акъынты ярдымджысыны ерлештирювдир. Ава топлары, вибраторлар ве пневматик флюидизаторлар сакълав вакътында материалнынъ харекетлилигини сакълап ола. Бу алетлернинъ эффективлигини сакълап къалмакъ ичюн оларны даима бакъмакъ керек, амма оларнынъ фияты, адет узьре, бир керелик авале ярдымнынъ фияты иле тенъештирильгенде, алчакътыр.
Учюнджи оператив стратегия – бу тефтиш. Роботлаштырылгъан я да узакътан усулларнен даима тешкерюв аваледен эвельки топланув шекиллери акъкъында эртеден хабер этмеге ярдым эте. Операторлар, ташув токътавларындан эвель проблемли ерлерни бельгилеп, авале вазиетлерге къаршылыкъ косьтермек ерине, планлы токътавлар вакътында макъсатлы къарышувларны планлаштыра билелер.
Реактив идаре этмектен тышкъа чыкъмагъа ынтылгъан объектлер ичюн тевсие этильген сырада, биринджиден, инкишаф этеяткъан проблемлернинъ эрте тапылувыны теминлеген севие ве акъынты мониторинги олгъан тенкъидий силосларны алетлемектир. Экинджиден, аваленинъ сыкълыгъы ве фияты акъкъында эсас малюматны бельгиленъиз. Учюнджиден, энъ юксек хавфлы силослар ичюн тефтиш ве макъсатлы къарышувны амельге кечирмек. Дёртюнджиси, профилактик амелиятларны толу сакълав паркына кенишлетмек. Бешинджиден, эксплуатацион енгиллештирювлерден сонъ проблемли къалгъан силослар ичюн лейха денъишмелерине къыймет кесинъиз.
Единджи къысым: къарышув ичюн технология вариантлары
Профилактика тедбирлерине бакъмадан, чыкъарувнынъ етишмегени пейда олгъанда, интервенция технологиясы тюзелювнинъ фиятыны ве девамлылыгъыны бельгилей.
Къолнен язув бутюн дюнья боюнджа энъ кенъ даркъалгъан къарышув усулы оларакъ къалмакъта. Ишчилер кемерлерни сындырмакъ, топлангъан материалны чыкъармакъ ве акъынтыны тиклемек ичюн эль алетлеринен силоскъа кирелер. Бунъа хавфсызлыкъкъа азырлыкъ, шахсий къорчалав алетлери, къуртарув беклеви ве эмекнинъ озю кире. Эсас сынъырлав – бу фият дегиль де, эльверишлиликтир. Бир чокъ регионларда ихтисаслы къапалы ерлерге кириш ишчилерини тапмакъ къыйынлашмакъта.
Узакътан ишлетильген йыкъыджы донатмалар кирмейип къарышмагъа имкян бере. Бу алетлерни силоскъа тёпеден тюшюрелер я да кириш портларындан кирсетелер. Операторлар оларны видео-кери багъланув ярдымынен силос тышындан идаре этелер. Донатма гидравлик сындырыджылар, юксек басымлы сув акъынтылары я да механик экскаваторлар ярдымынен кемерлерни сындыра ве топлангъан шейлерни еринде къалдыра.
Тефтиш роботлары къарышмайып малюмат берелер. Шараитни къыймет кесмек ичюн силоскъа узакътан идаре этильген, камера ве датчиклер олгъан кичик алетлер кирелер. Олар топланув колемини, диварнынъ агъырувы ве материалнынъ хусусиетлерини ольчейлер. Малюматлар къарышмакъ керекми ве не вакъыт къарышмакъ кереклиги акъкъында къарарларны къабул этелер.
Технологияны уйгъун сечип алмакъ силос геометриясына, материалнынъ хусусиетлерине ве аваленинъ сыкълыгъына багълыдыр. Бир къач силосларда сыкъ-сыкъ авале олгъан объектлер ичюн узакътан йыкъув донатмаларына саип олмакъ икътисатлы ола биле. Ара-сыра авале олгъан объектлер ичюн махсус хызметлерни теминлегенлернен мукъавеле япмакъ зияде рентабель ола биле. Бутюн объектлер ичюн тефтиш роботлары керексиз къарышувларнынъ огюне кечип, проблемлерни эрте тапып, озьлери ичюн тез акъча тёлейлер.
Хуляса
Силос бошатылувынынъ бозукълыгъы сыр дегиль. Физикий механизмлер яхшы анълашыла. Кемер, сычан тешиклери ве вакъыт кучюнинъ артмасы планлаштырылмагъан токътавларнынъ буюк эксериетини анълата. Икътисадий нетиджелер муимдир, объектлернинъ чокъусы ичюн профилактик тедбирлернинъ фиятындан чокъ зиядедир.
Профилактик стратегияларнынъ кениш таркъалмасына маниа олгъан шей техникий беллисизлик дегиль де, тешкилий инерциядыр. Авариянынъ фияты истисал, хызмет ве хавфсызлыкъ бюджетлери боюнджа пайлаштырыла. Профилактиканынъ файдасы ич бир вакъыт ич бир хаберде пейда олмагъан къачынылгъан вакъиалар оларакъ тасвирлене. Ве профилактикагъа ятырым япмакъ къарары кечмиштен фаркълы корюнген келеджекке ишанмакъны талап эте.
Бу инерциягъа къаршы чыкъмагъа истеген амелиятлар идареджилери ичюн илеридеки ёл ачыкътыр. Разряд авалелерининъ шимдики фиятыны ольче. Оны тешкерюв донатмалары, акъынты ярдымджылары я да конструкцияда денъишмелернинъ фияты иле тенъештиринъиз. Энъ къыскъа акъча къайтарув деври олгъан интервенцияны сечип алынъыз. Оны омюрге кечиринъиз. Нетиджени ольче. Ве текрарла.
Реактив ве профилактик идаре арасындаки бошлукъ техникий дегиль. Бу – масрафларнынъ корюниши ве къарар чыкъарув интизамындаки бошлукътыр. Бу бошлукъны къапатмакъ – эр бир объектнинъ планлаштырылмагъан силос токътав вакътыны эксильтмек ичюн япып оладжакъ тек бир энъ самимий арекеттир.
